Egzamin gimnazjalny 2013 język polski 16-21

Przeczytaj teksty i wykonaj zadania 16.–21.

Osoby, które mają pytania dotyczące poprawności i użycia języka, mogą skorzystać z pomocy ekspertów z internetowych poradni językowych. Poniżej przedstawiono dwa zapytania internautów i odpowiedzi udzielone na nie przez profesorów językoznawców.
12.04.2007
Biel we frazeologii
Panie Profesorze,
zastanawiam się nad paroma związkami z nazwą barwy białej, mianowicie: biała broń, biała gorączka, białe tango i biały wiersz. Czym jest umotywowane użycie tego właśnie koloru w tych zwrotach? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Ola

Pani Olu,
kolory mają mnóstwo, częściowo tylko motywowanych kulturowo, odniesień. Białość jest przywoływana dla zaznaczenia czystości, więc czasem i braku czegoś (biały bywa związany z poczuciem braku barwy, z pustym miejscem). Wiąże się także z męskością (ale i dziewiczością, niewinnością), żałobą (ale i radością, świętem), odmiennością (albinos1 jest odmienny, rzadki – stąd biały kruk) lub odwrotnością sytuacji. Czasem można dopatrzyć się związku z barwą fizycznie występującą. Istotnie, broń biała ma lśniące biało ostrza, nie smoli też jak palna. Do białości rozpala się żelazo, więc biała gorączka może być większa niż czerwona. Do białego tańca (walca najczęściej, ale i tanga) to panie proszą panów, nie na odwrót (nb.2 biały mazur to akurat ostatni taniec nad ranem), a biały wiersz nie ma tego, co ma rymowany: rymów mianowicie. Ale często przywołanie kolorów: białego, czarnego, czerwonego, zielonego, błękitnego – okryte jest mgłą językowej tajemnicy.
Pozdrawiam
– prof. Jerzy Bralczyk

1 Albinos – człowiek lub zwierzę dotknięte albinizmem, który objawia się białością skóry, włosów lub piór.
2 Nb. – skrót od notabene, co znaczy: w dodatku, nawiasem mówiąc.

3.12.2008
Rzuciło mi się – gdzie?
Dzień dobry, rozmawiając z koleżanką, wymsknęła mi się fraza rzuciło mi się w uszy i zaraz zareagowałam: czy może się coś rzucić w uszy? Jeśli nie, to jakim powiedzeniem można ową frazę zastąpić?
Serdecznie dziękuję.

Standardowa forma tego zwrotu to coś komuś rzuciło się w oczy („coś dało się komuś łatwo zauważyć”). O rzucaniu się w uszy można mówić w ramach gry językowej, np. w rozmowie:
„No, oczywiście, wszystkim nam tu się rzucił w oczy, a raczej w uszy, zespół, w którym pan śpiewa”. Bliskoznaczne zwroty z uchem brzmią inaczej: coś obiło się komuś o uszy lub coś wpadło komuś w ucho.
Nawiasem mówiąc, „rozmawiając z koleżanką, wymsknęła mi się fraza…” to podręcznikowy przykład niewłaściwie zbudowanego zdania z imiesłowem. Powinno być: „rozmawiając z koleżanką, powiedziałam mimochodem…” albo „kiedy rozmawiałam z koleżanką, wymsknęła mi się fraza…”.
– prof. Mirosław Bańko

Zadanie 16. (0-1) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące wypowiedzi profesora Jerzego Bralczyka są prawdziwe. Wybierz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F, jeśli jest fałszywa.

Wypowiedź zawiera informację o tym, że przymiotnik biały występujący w związkach frazeologicznych jest rozmaicie kojarzony w różnych kulturach.

This movie requires Flash Player 9

Aby wyjaśnić znaczenie związku frazeologicznego, w którym występuje nazwa koloru, należy odwołać się do historii języka.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 17. (0-1) Dokończ poniższe zdanie – wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. „Osobliwość, cenny okaz, unikat” to

A. biały kruk. B. biała plama. C. biała gorączka. D. białe szaleństwo.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 18. (0-1) Dokończ poniższe zdanie – wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Z wyjaśnienia zamieszczonego na stronie internetowej poradni językowej wynika, że zwrot „rzuciło mi się w uszy” jest

A. typowy dla polskiej frazeologii.
B. często nadużywany przez rozmówców.
C. charakterystyczny dla języka muzyków.
D. dopuszczalny w szczególnych sytuacjach językowych.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 19. (0-1) Dokończ poniższe zdanie – wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Profesor Mirosław Bańko dostrzegł w pytaniu internautki błąd wynikający z

A. niepoprawnej budowy zdania.
B. niewłaściwego stylu wypowiedzi.
C. użycia wyrazu w niewłaściwym znaczeniu.
D. zastosowania niepoprawnego związku frazeologicznego.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 20. (0-1) Wskaż właściwe uzupełnienie zdania podanego poniżej. Wpisz literę A, B albo C.

Sformułowanie podręcznikowy przykład niewłaściwego użycia… oznacza błąd, który jest _____.

A. charakterystyczny wyłącznie dla wypowiedzi uczniowskich
B. popełniany tylko przez autorów publikacji edukacyjnych
C. typowy, często spotykany w wypowiedziach wielu osób

This movie requires Flash Player 9

Dodaj komentarz