Egzamin gimnazjalny 2007 6-10

Egzamin gimnazjalny 2007

Magia ogrodów

Człowiek pragnął zawsze obcować z naturą miło i bezpiecznie. Zaczął więc tworzyć obszary przyrody uporządkowanej, z konieczności ogrodzone. Tak powstał ogród.

Jednym z siedmiu cudów świata były wiszące ogrody Babilonu. Powstały w VIII wieku p.n.e., a – jak głosi legenda – rozkazał je założyć król Nabuchodonozor II, by sprawić przyjemność swej małżonce Amyitis. Wyglądały jak zawieszone w powietrzu. Ogrody te pełniły zarazem ważną funkcję polityczną: były dowodem potęgi monarchy, popisem jego niezwykłych umiejętności rozkazywania ludziom i przyrodzie.

W wielu ogrodach średniowiecznych (między innymi tych, które powstawały na dziedzińcach klasztorów) odtwarzano plan raju. Był to kwadrat; w jego środku jako ożywcze źródło, o którym mowa w Genezis(1), znajdowała się studnia lub fontanna. Od niej biegły ku różnym stronom świata cztery aleje – jak cztery wspomniane w Biblii rzeki Edenu(2).

Epoka renesansu przyniosła typ ogrodu, w którym niepodzielnie rządziła geometria. W końcu XV wieku król Francji Karol VIII wrócił do kraju z kampanii włoskiej pod wielkim wrażeniem ogrodów, które zobaczył w Neapolu. Przywiózł ze sobą włoskich specjalistów. Oni dali początek formowaniu się tego, co nosi obecnie nazwę „ogrodu francuskiego” lub „parteru”. Są to (do dziś stanowią część parków w wielu krajach świata) ogromne kwadraty lub prostokąty, dzielone siecią alejek na figury mniejsze o bokach prostych lub będących krzywiznami. Zobaczymy tu koła, trójkąty, wstęgi, parabole wypełnione precyzyjnie kształtowanymi rabatami.

Od początku XVIII wieku rozwija się koncepcja angielskiego parku krajobrazowego, która przeciwstawiała się modelowi ogrodu francuskiego. Park stawał się odbiciem dzikiej natury, jej asymetrii i nieregularności.

Szczególna rola władcy w kształtowaniu ogrodów trwała tak długo, jak monarchia. Przypomnijmy, że jeden z najpiękniejszych parków w Polsce – warszawskie Łazienki, wiążące elementy geometryczne z naturalnym krajobrazem, zawdzięczamy naszemu ostatniemu królowi.

Trzeba też wspomnieć o ogrodach, których w rzeczywistości nie ma, należą bowiem do literatury, do świata wyobraźni – to „ogrody romantyków”, w których przyroda jest autentycznie dzika, nietknięta przez człowieka: step lub ocean, dziewiczy las lub niebosiężne turnie.

W XX stuleciu ogród stał się miejscem fizycznej rekreacji, ścieżką zdrowia, piaskownicą dla dziecka, ławką dla emeryta, grządką warzyw do skopania. Zniknęło rozumienie ogrodu jako miejsca w swoisty sposób sakralnego, dotkniętego przez mit… Natura bowiem dawno już przestała budzić w ludziach „tremor dei” – bojaźń bożą.
Człowiek opanował naturę – jak się wydaje – aż do przesady. Zatarła się dziś – przez współczesne środki komunikowania – świadomość pierwotnego rozumienia ogrodu jako miejsca, w którym przebywa. Strony „ogrodów” znaleźć można w Internecie – w przestrzeni wirtualnej, rozpływającej się po komputerach całego świata. Być może ucieczka od takiej przestrzeni, jak kiedyś ucieczka z miasta, stanie się powodem nawrotu miłości do żywych, pachnących ogrodów.

Na podstawie: Andrzej Osęka, Magia ogrodów, „Magazyn” (dodatek do „Gazety Wyborczej”) 1999, nr 6.

1 Genezis – Księga Rodzaju, pierwsza księga Biblii, opowiadająca o stworzeniu świata i człowieka
2 Eden – biblijny raj, miejsce najwyższej szczęśliwości

6. Renesans, jedna z epok w kulturze europejskiej, narodził się

A. we Francji.
B. w Anglii.
C. w Polsce.
D. we Włoszech.

This movie requires Flash Player 9

7.  Ukształtowanie parku Łazienkowskiego miało cechy charakterystyczne dla dwóch stylów:

A. babilońskiego i francuskiego.
B. niemieckiego i angielskiego.
C. francuskiego i angielskiego.
D. babilońskiego i włoskiego.

This movie requires Flash Player 9

8.  Z tekstu I wynika, że

A. ogród angielski kształtowano na wzór ogrodu średniowiecznego.
B. modelowy ogród francuski odwzorowywał naturalny krajobraz.
C. twórcy ogrodu angielskiego odrzucali sztuczną regularność.
D. koncepcja ogrodu francuskiego wynikała z modelu ogrodu angielskiego.

This movie requires Flash Player 9

9. Zdaniem autora tekstu I dla człowieka XX wieku współczesny ogród to przede wszystkim

A. obszar o szczególnych walorach krajobrazowych.
B. centrum kultu religijnego.
C. przedmiot badań naukowych.
D. miejsce o charakterze użytkowym.

This movie requires Flash Player 9

10. W ostatnim zdaniu tekstu I autor wyraża

A. ubolewanie.
B. nadzieję.
C. obawę.
D. zadowolenie.

This movie requires Flash Player 9

Dodaj komentarz